Bastığın yerleri “toprak” diyerek geçme, tanı:
Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
Sen şehit oğlusun, incitme yazıktır, atanı;
Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatanı.
Mehmet Âkif Ersoy
Neler Öğendik?
Güven; korku, çekinme ve kuşku duymadan inanma ve bağlanma duygusu, emniyet ve itimat olarak tanımlanmaktadır. Sosyal bir varlık olan insanın diğer bireylerle uyum içinde yaşayabilmesinin temel koşuludur. İnsan ilişkilerinin tam merkezinde yer alarak toplumsal yapının harcını oluşturur.
Adabımuaşerete uygun davranışlar, bireyler arasındaki güven duygusunu pekiştirip sağlamlaştırır. Bireysel düzeyde kurulan güvene dayalı ilişkiler zamanla toplumun geneline yayılarak genel bir güven ortamı oluşturur. Bu durum toplumsal barışın ve uyumun devamlılığını sağlar.
Aynı toplumda yaşayan bireylerin birbirine güven duyması durumuna sosyal güven adı verilir. Sosyal güven, ilk olarak ailede başlayan ve ardından toplumun diğer alanlarına yayılan bir süreçtir. Mutlu, huzurlu ve uyumlu bir toplum yapısının inşa edilmesi ancak sosyal güven ortamıyla mümkündür.
- Doğru Sözlü Olmak
- Sözünde Durmak
- Emanete Sahip Çıkmak
Güven zinciri, bireylerin toplumsal yaşamda sergilediği dürüstlük ve güven artırıcı davranışların oluşturduğu bütünlüğü ifade eder. Her bireysel güvenli tutum, toplumsal sistemde bir halkayı temsil eder. Bu halkaların birleşmesiyle aile, eğitim ve din gibi toplumsal kurumların korunması sağlanır.
Müslüman, dilinden ve elinden diğer Müslümanların emin olduğu kişidir.
Bu tanımın odağında yer alan temel kavram güven (güvenilir olmak / emniyet) kavramıdır. Bireyin hem doğru sözlü olarak (diliyle) dürüstlüğü benimsemesi hem de tutum ve davranışlarıyla (eliyle) çevresindekilere zarar vermeyerek güven telkin etmesi gerektiğini vurgular.
Hz. Muhammed'in toplum bünyesinde "el-emin" (güvenilir) olarak tanınması, onun tarafsızlığına ve adaletine duyulan inancı pekiştirmiştir. Kâbe'nin onarımı sırasında kabileler arasında çıkabilecek olası bir çatışma, onun bu güvenilir kişiliği ve hakemliği sayesinde önlenmiştir. Bu olay, güvenin toplumsal krizleri çözmedeki birleştirici gücünü gösterir.
Emanet kavramı hem maddi (nesne, çevre) hem de manevi (vatan, aile) boyutları olan geniş bir kavramdır. Güvenilir insanların temel bir özelliği olan emanete sahip çıkma bilinci, toplumların yozlaşmadan kurtularak huzur ve güven içinde yaşamasını sağlar.
Bu dörtlük emanete sahip çıkma davranışı çerçevesinde şu temel boyutlarıyla değerlendirilebilir:
- Emanetin Değerini ve Bedelini Kavramak: "Bastığın yerleri 'toprak' diyerek geçme, tanı / Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı" dizeleri, üzerinde yürünen vatan toprağının sıradan bir kara parçası olmadığını; büyük fedakârlıklarla, şehitlerin kanlarıyla kazanılıp bizlere bırakılmış bir emanet olduğunu vurgular. Bir emanete sahip çıkabilmenin ilk şartı, o emanetin tarihî ve manevi kıymetini bilmektir.
- Geçmişe Vefa ve Atalara Karşı Sorumluluk: "Sen şehit oğlusun, incitme yazıktır, atanı" dizesi, emanet bilincinin nesiller arası bir vefa ve sorumluluk bağı olduğunu gösterir. Bize bırakılan emaneti hor görmek, korumamak veya değerini unutmak, bu uğurda canını veren ataların aziz hatırasını incitmek anlamına gelir. Emaneti korumak, atalara duyulan saygının ve vefanın somut bir gereğidir.
- Emanetin Maddi Çıkarlara Feda Edilemezliği: "Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatanı" ifadesi, emanete sadakatin ilkesel duruşunu ortaya koyar. Kutsal bir emanet olan vatan, dünya üzerindeki hiçbir maddi menfaat veya geçici bencil çıkar karşılığında terk edilemez ve devredilemez.
Özetle Mehmet Âkif Ersoy, vatanı atalardan kalan paha biçilemez bir emanet olarak nitelendirir. Şehitlerin canları pahasına bıraktığı bu emanete sahip çıkmak; toplumun yozlaşmasını önleyen, toplumsal huzuru, güveni ve geleceği teminat altına alan en temel ahlaki sorumluluktur.
