İslam “kurtuluşa erme, güven ve emniyette olma, sulh ve barış yapma” anlamlarına gelir. Aynı zamanda İslam, ilk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem’den beri peygamberler aracılığıyla gönderilen ilahî dinlerin ortak adıdır. İslam’a girmek şirkten ve şirk ahlakından uzaklaşıp Allah’ın (cc) birliğini ve Hz. Peygamber’in hak oluşunu kabul ederek Allah’ın (cc) emrine, peygamberin sözüne uyup teslimiyet göstermekle mümkündür. İslam adını esenlik, barış ve kurtuluş anlamlarına gelen s-l-m kökünden gelir. Selam aynı zamanda Allah’ın (cc) isimlerinden biri olup barış ve esenlik sahibi olan, kurtuluşa erdiren demektir. Buna göre Müslüman olan herkes selameti ve barışı seçmiş demektir. Müslüman, yeryüzünde huzur ve güveni, can, akıl, nesil, din ve mal emniyetini sağlamaya çalışmalıdır.
Bir topluma barış ve adaletin hâkim olduğu dönemlerde huzurlu bir hayat ortamı oluşmuş, yeryüzü imar edilmiş, bilim, felsefe, edebiyat ve sanat gelişmiştir. Aksi durumda medeniyetten, insan haklarından, ahlaki değerlerden, bolluk ve bereketten söz edilemez. Savaşlar sebebiyle medeniyetler yıkılır, merhamet, hak ve adalet duygusu yok olur.
İslam, insanların barış içerisinde yaşamalarını ister. Bunu sağlamak için ilkeler ortaya koyar. Bu durum Kur’an-ı Kerim’de “Ey iman edenler! Hep birden İslam’a (barışa) girin. Sakın şeytanın peşinden gitmeyin; çünkü o, apaçık düşmanınızdır.” ayeti ile ifade edilir. Müslüman, kendisiyle ve çevresiyle barışık olan insandır. O, sahip olduğu bu özelliğini İslam’ın getirdiği emir ve yasaklara uyarak elde eder. Bu sayede kendi iç dünyasında huzura kavuşur ve bu huzuru dış dünyasına taşır. Hak sahibine hakkını verir, insanlar arasında barışın sağlanması için çaba harcar.
İslam dini Müslümanlardan, insanlığın huzurunu ve mukaddes değerlerini korumak için bütün imkânlarıyla çaba göstermesini ister. Bu uğurda yapılan mücadeleyi de cihat olarak isimlendirir. İslam, isminin anlamından da anlaşıldığı gibi barış dinidir. İslam’a göre insanın canı, aklı, dini, malı ve nesli kutsal kabul edilmiştir. Bu değerlerin korunması huzur, güven ve barış ortamına bağlıdır. Kur’an-ı Kerim’de öncelikle barışın tercih edilmesi gerektiği bildirilmiştir. Hz. Muhammed (sav) “Ey insanlar, düşmanla savaşmak üzere karşı karşıya gelmeyi temenni etmeyiniz. Allah’tan sizi savaştan korumasını isteyiniz. Düşmanla karşılaşınca da sabrediniz.” buyurarak savaşı son çare olarak göstermiştir. Müslümanlara ait toprakların düşman tarafından işgal edilmesi veya can ve mal güvenliğinin tehdit edilmesi gibi sebepler savaşı meşru hâle getirir. Cihadın bir türü olan savaş zorunlu hâllerde başvurulan bir durumdur ve Kur’an-ı Kerim’de kıtal-mukatele kelimesiyle ifade edilmektedir.
Tarihte şartların gerektirdiği durumlarda kıtal-mukatele yoluna başvurulmuştur. Gerek Çanakkale Muharebeleri’nde gerekse Millî Mücadele sürecinde Türk milletinin yaptığı vatan savunması cihadın yakın zamandaki örneklerindendir. Savaşlarda çok sayıda insanın şehit verilmesine karşılık askerî başarı kazanılmıştır. Bu zaferler Türk edebiyatında bir çok esere konu olmuştur. Yine 15 Temmuz 2016’da vatanı savunmak için Türk halkı cihat bilinciyle hareket etmiştir. Bu mücadelenin yapıldığı gün 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak ilan edilmiştir.
Müslümanlar, İslam’ın cihat anlayışı kapsamında fethettikleri yerlerde yaşayan insanların can, mal, din özgürlüğü gibi temel haklarını korumuşlardır. Özellikle Anadolu ve Balkanlarda İslam’ın yayılmasında bu durum etkili olmuştur.
Cehd kökünden türeyen cihadın bir başka tanımı ise gayret sarf etmek, bir işi başarmak için elinden gelen bütün imkânları kullanmaktır. Buradan hareketle dinî emirleri öğrenip ona göre yaşamak ve başkalarına öğretmek olan irşat, iyiliği emredip kötülükten sakındırmaya çalışmak anlamındaki emir bilmaruf ve nehiy anilmünker de cihat kapsamında değerlendirilir. Bu konuda Hz. Muhammed (sav) şöyle buyurmaktadır: “Sizden her kim bir kötülük veya çirkin bir şey görürse onu eliyle değiştirsin. Şayet eliyle değiştirmeye gücü yetmezse diliyle değiştirmeye çalışsın. Ona da gücü yetmezse kalbiyle onu hoş görmeyip kabullenmesin ki bu da imanın en zayıf derecesidir.” Aynı zamanda cihat; İslam’ı tebliğ etmek, insanları hakka davet etmek, düşmana karşı mücadele vermektir.
Allah’ın (cc) rızasını kazanmak amacıyla ekonomi, kültür, teknoloji gibi alanların tamamında gayret etmek de cihattır. Hz. Muhammed (sav) “Ellerinizle, dillerinizle ve mallarınızla cihad ediniz!” buyurarak Müslümanların her alanda mücadele etmelerine istemektedir. İslam, bir yandan faiz ve rüşvet gibi haksız yollarla kazanç elde etmeyi yasaklarken diğer yandan da israfı yasaklamak suretiyle toplumu ekonomik yönden güçlendirmeyi amaçlamıştır. Askerî güçle birlikte ekonomik güce sahip olmanın da önemi çeşitli vesilelerle vurgulanmıştır. Kur’an-ı Kerim’de Müslümanların güç kazanma yolunda gayret etmeleri emredilmiş ve Allah (cc) yolunda harcanan hiçbir şeyin zayi olmayacağı hatırlatılmıştır. Kitleler arası etkileşim ve mücadele alanları içinde kültürün ilk sırada yer aldığı bir gerçektir. Bugün, cihadın cephe savaşının yanı sıra ekonomi ve kültür mücadelesi alanlarına kaydırılması gerekliliği ortaya çıkmıştır.
Cihat kavramının bir başka anlamı ise kişinin nefsi ile mücadelesidir. Bu durum mücahede kavramı ile ifade edilir. Bu kavram insanın içinden geçen kötü düşüncelere karşı vermesi gereken mücadele olarak tanımlanmıştır. Cephede düşmanla yapılan savaş küçük cihat, nefse karşı verilen savaş ise büyük cihat olarak tarif edilmiştir. İnsan, hem iyi hem de kötü duygulara eğilimli bir tabiat üzerine yaratılmıştır. İnsanın özünde yer alan nefis, kötü duyguların, meşru olmayan isteklerin ve fiillerin kaynağıdır. Bu sebeple nefsin meşru olmayan isteklerine karşı konulmak suretiyle nefis kötülüklerden arındırılmalıdır. Bu mücadelenin etkin bir şekilde yapılabilmesi için daima takva sahibi, ihlaslı bir kul olmaya çalışmak gerekir. Nefsini terbiye eden kişi istek ve arzularının esiri olmaktan kurtulur ve özgürleşir. İslam’ın nefis mücadelesinden gözettiği maksat temelde bireylerin özgürlüğünü ve sadece Allah’a (cc) kulluk etmesini sağlamaktır. Kur’an’da arzu ve heveslerinin esiri olan insanın eleştirilmesi bu hususu teyit etmektedir.
İslam âlimleri normal şartlarda cihadın farzıkifaye, umumi seferberliği gerektiren bir tehlike ve saldırı hâlinde ise farzıayn olduğunu dile getirmişlerdir.
| Cihadın farzıkifaye olduğu bazı durumlar | Cihadın farzıayn olduğu bazı durumlar |
| Savaş durumunda ordu yeterli gelirse diğer fertler için savaşma görevi farzıkifayedir. | Savaş durumunda ordu yetersiz kalırsa herkesin dinini, vatanını, namusunu kurtarmak için savaşması farzıayndır. |
| İslam’ı anlatma ve iyiliği emredip kötülükten sakındırma görevi farzıkifayedir. | Kişinin nefsi ile cihat etmesi ve kötülüklerden kaçınıp iyiliklere yönelmesi farzıayndır. |
Dünya; ekonomik kriz, savaş ve işgallerle karşı karşıyadır. İnsaf ve merhamet duygularının yitirildiği, zulmün sıradanlaştığı ve zalimin destek bulduğu bir dönem yaşanmaktadır. Yaşanan olumsuzluklardan en çok mazlumlar ve çocuklar zarar görmektedir. Allah (cc) “Zalimlerin yanında olmayın…” ayeti ile zalimlere eğilim gösterilmemesini ve onların yanında yer alınmamasını emretmiştir.
Vatanını sevmek ve korumak o topraklarda yaşayan insanlar için kutsal bir vazife olarak kabul edilir. Müslümanlar vatan savunmasını bir toprak parçasını korumaktan ibaret görmez ve bu toprakları vatan yapan manevi değerleri korumak için her türlü gayreti gösterir. Din, dil ve ırk ayrımı yapmaksızın haklının yanında yer alması gereken insan; vatan, millet ve dinî değerler uğruna mücadele eder, şehitlerine ve gazilerine saygı duyar. Bu amaçla 19 Eylül Gaziler Haftası’nda çeşitli etkinlikler gerçekleştirilir. Gaziler ve onların aileleri ile şehit ailelerine ziyaretler düzenlenir. Ayrıca 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü münasebetiyle çeşitli programlar yapılır. Bu programlarda bütün şehitler saygı ve minnetle anılır, onlar için hatimler okunur ve dualar edilir.
